Odstąpienie od odebrania przyrzeczenia od świadka w k.p.k.

Autorzy: Dariusz Michta, Andrzej Szczepański

W przypadku, gdy strony nie są obecne na rozprawie, sąd nie może, przed rozpoczęciem przez świadka zeznań, odstąpić od odebrania od niego przyrzeczenia.

Złożenie przez świadka przyrzeczenia przed sądem spełnia zasadniczo dwie funkcje: z jednej strony dyscyplinuje świadka do składania prawdziwych zeznań, z drugiej zwiększa wartość dowodową zeznań takiego świadka w porównaniu z zeznaniami świadka, który był przesłuchiwany bez odebrania od niego przyrzeczenia. W postępowaniu karnym, zarówno w postępowaniu sądowym, jak również w postępowaniu przygotowawczym (ale tylko podczas przesłuchania sądowego), odbieranie przyrzeczenia jest praktyką stosunkowo często spotykaną. Złożenie przyrzeczenia jest obowiązkiem świadka – sam świadek z tego obowiązku zwolnić się nie może. Sąd zwraca się do obecnych na sali sądowej stron z pytaniem, czy świadek ma być przesłuchany po odebraniu od niego przyrzeczenia. Zdarza się również, że sąd odbiera przyrzeczenie „grupowo”, od kilku świadków jednocześnie. Art. 187 § 3 k.p.k. stanowi, że można odstąpić od odebrania przyrzeczenia od świadka, jeżeli obecne strony nie sprzeciwiają się temu (w domyśle propozycji sądu o odstąpieniu od przyrzeczenia). Sąd jest związany sprzeciwem strony. Powyższy przepis nie budzi wątpliwości, jeśli podczas przesłuchania świadka strony są obecne. Obserwacja praktyki sądowej pokazuje jednak, iż jest on wadliwie interpretowany i stosowany przez sądy w przypadku, gdy strony nie są obecne podczas przesłuchania świadka. Wówczas bowiem odstępuje się w ogóle od odebrania od świadka przyrzeczenia.

Taka praktyka jest w naszej ocenie błędna i wymaga zasygnalizowania.

Art. 187 § 2 k.p.k. wprowadza zasadę, że przed rozpoczęciem zeznań świadek składa przyrzeczenie. Przytoczony wyżej § 3 art. 187 k.p.k. stanowi wyjątek od tej zasady. Ponieważ sąd jest związany sprzeciwem strony, aby zastosować wyjątek od zasady odebrania przyrzeczenia od świadka, koniecznym jest zaistnienie dodatkowego warunku, to jest brak sprzeciwu stron. Jak wyżej zasygnalizowano odebranie przyrzeczenia ma zwiększyć wartość dowodową zeznań świadka, wzmocnić te zeznania – w przypadku, gdy strony są nieobecne na rozprawie, nie zadają świadkowi pytań, to wzmocnienie jest szczególnie potrzebne, gdyż brak jest bieżącej kontroli i weryfikacji zeznań ze strony oskarżonego, jego obrońcy oraz oskarżyciela.

Wydaje się, że rezygnacja z odbierania przez sądy przyrzeczenia od świadków w przypadku nieobecności stron wynika z niewłaściwego rozumienia treści art. 187 § 3 k.p.k., tj. takiego, że tylko wówczas, gdy strony są obecne mogą sprzeciwić się odstąpieniu od odebrania przyrzeczenia od świadka. Wynika ono naszym zdaniem z nie do końca szczęśliwej redakcji art. 187 § 3 k.p.k., sprowadzającej się do dwuznaczności stwierdzenia "obecne strony", co można (wadliwie) rozumieć, jako posiadanie kompetencji do wyrażenia sprzeciwu jedynie w wypadku obecności na rozprawie. Jednak tak rozumiany przepis nie miałby sensu, gdyż wiadomym jest, iż tylko osoba obecna na rozprawie może złożyć sprzeciw od odstąpienia od odebrania przyrzeczenia, a jak wyżej zostało wskazane kodeksową zasadą jest przesłuchanie świadka po odebraniu od niego przez sąd przyrzeczenia. To, że sąd nie ma do kogo zwrócić się z propozycją rezygnacji z odebrania przyrzeczenia nie znaczy bowiem, że od jego odebrania może odstąpić.